Zonnepaneel en warmtepomp drukken zwaar op milieuprestaties bouwwerken

Gemeenten controleren nauwelijks op de milieuprestaties van een woning of gebouw. Dat zegt Wico Ankersmit, directeur van de Vereniging Bouw en Woning Toezicht Nederland. “Met gemak haalt iedere woning de nieuwe verplichting.”

Maar, met strengere eisen op komst voor energieneutraal bouwen, wordt dat wel anders, klinkt de waarschuwing. Elke nieuwe woning of kantoorpand moet sinds begin dit jaar aan wettelijke milieueisen voldoen. Doel daarvan is dat ontwerpers en bouwbedrijven slimmer met materialen omgaan. Hoewel vrijwel iedere ontwerper die eis moeiteloos kan halen, moeten gemeenten de onderliggende berekeningen controleren.

“Het leeft wel, maar gebeurt nauwelijks”, zegt Wico Ankersmit, directeur van de Vereniging Bouw en Woning Toezicht Nederland. “Vrijwel iedere woning voldoet namelijk aan die minimumeis van 1,0 (schaduwprijs per vierkante meter bruto vloeroppervlak, red). De gemiddelde woning zit tussen de 0,4 en 0,7. Hier ga ik mijn tijd niet in stoppen, zeggen veel gemeenten.” Ook om andere redenen plaatsen toezichthouders tal van kanttekeningen bij de wettelijke eis die gebouwen vooralsnog nauwelijks milieuvriendelijker lijkt te maken. “Voorlopig mag je ook nog 0,4 van de totaalscore aftrekken. Met andere woorden: als je 1,3 haalt of 1,4, dan is het ook nog goed. Dat komt omdat de Nationale Milieudatabase(staat milieu-informatie in over bouwproducten, red) niet op orde is”, aldus Ankersmit. Dirk Breedveld geeft een andere lezing. Namens de Stichting Bouwkwaliteit is hij verantwoordelijk voor die Nationale Milieudatabase. Volgens hem klopt er iets niet in de berekeningsmethode.

Bakstenen en dakpannen

“De milieulasten van dakpannen en bakstenen waren hoger dan gedacht. Vooral de uitloging van giftige stoffen werd onvoldoende meegenomen. De rekenmethode werd aangepast, maar dat leidde tot verzet: afgesproken was namelijk dat 95 procent van de nieuwe woningen en kantoren aan de nieuwe milieuwetgeving moest voldoen. Die ambitie kwam door die andere kijk op bakstenen en dakpannen plots in gevaar.” En dus wordt de bepalingsmethode nu weer hersteld. “Tot die tijd mag je veertig cent van de schaduwprijs aftrekken.” Ankersmit denkt er het zijne van en noemt nog twee andere “rare triggers”. “Voor de berekening hoef je alleen de materialen mee te tellen die volgens het Bouwbesluit verplicht zijn. Stel je legt zestig zonnepanelen op een dak en je hebt er maar 20 nodig. Dan hoef je de milieulasten van die andere veertig panelen niet mee te rekenen. En je kunt ook nog spelen met de getalletjes als je iets meer vergunningvrij bouwt.” Wie denkt dat gemeenten hun taken helemaal verwaarlozen, heeft het volgens Ankersmit niet juist. “W/E Adviseurs heeft een checklist gemaakt, waarmee het voor toezichthouders makkelijker wordt om berekeningen te controleren.”

Zonnepanelen en warmtepompen niet milieuvriendelijk

Het is altijd de bedoeling geweest om de milieuwetgeving voor woningen en gebouwen gedoseerd in te voeren, benadrukt Breedveld van de Stichting Bouwkwaliteit. Hij verwacht dat de aftrekmogelijkheid van 0,4 begin 2019 vervalt en hoopt dat de grenswaarde van 1 dan wordt aangescherpt. “Zeker met het oog op de nieuwe regels voor bijna energie neutraal bouwen, wordt het dan een stuk lastiger om aan de eis te voldoen.” Uit de eerste berekeningen blijkt namelijk vooral dat de noodzaak voor meer zonnepanelen, warmtepompen en andere installaties zwaar drukken op de milieuprestatie van een woning of gebouw.”Je zult meer aan thermische isolatie moeten doen”, adviseert Ankersmit. Gasloos en tegelijkertijd milieuvriendelijk bouwen is volgens hem wel mogelijk. “Je moet gewoon slimmer nadenken over het gebruik van materialen. Wij hebben zelf een zonnedak. Maar tussen de zonnepanelen en isolatie zit niets meer. De dakpannen hebben wij weggelaten. Dat scheelt een hoop materialen.”

Informatie-gab

Milieuprestatieberekeningen worden gemaakt op basis van informatie in de Nationale Milieudatabase. Hoewel nog lang niet alle bouwmaterialen daarin staan met kwalitatieve milieu-informatie, is Breedveld van de Stichting Bouwkwaliteit optimistisch. >“Maar als het gaat om installaties staat er nog te weinig getoetste informatie in. Daar moet de sector mee aan de slag. Fabrikanten aarzelen nog, omdat er kosten aan verbonden zijn. Vooral voor het maken van lca’s.” Breedveld bevestigt dat energieneutraal bouwen op gespannen voet kan komen te staan met milieuvriendelijk bouwen. “Een betere energieprestatie kan leiden tot meer materiaalgebruik. Het goede nieuws is dat steeds meer fabrikanten zich realiseren dat ze lichtere producten moeten maken, of meer materialen moeten hergebruiken.” Ondanks de voorzichtige start is Breedveld ervan overtuigd dat de milieuprestatie voor gebouwen milieuwinst oplevert. “Natuurlijk. Dit is beter voor ons allemaal. Voor onze kinderen, maar er zijn ook economische voordelen mee te behalen. Als fabrikant kan deze wetgeving je helpen onderscheiden.”

Betrekkelijke waarde van berekening

“Het is een forse uitdaging voor gemeenten om een goed oordeel te kunnen vellen over milieuprestatieberekeningen”, zegt Ruud van Vliet van W/E Adviseurs. “Ze hebben meer werk, maar niet meer uren. Vaak wordt die berekening ook gemaakt op basis van het definitief ontwerp, terwijl er in het bestek nog veel kan veranderen. Dan worden de materiaalkeuzes vaak pas gemaakt.”
Een wassen neus wil Van Vliet de milieuprestatieberekening niet noemen. “Maar als je het sec als juridisch instrument beschouwt, dreigt het dat wel te worden. Ik zie het vooral als een middel om het milieu, het materiaalgebruik en de circulariteit in de bouw te stimuleren. Daarom adviseer ik gemeenten om juist aan de voorkant het gesprek met initiatiefnemers aan te gaan. Vertel dat die verplichting er is, leg uit hoe het werkt en hoe je daar mee kunt omgaan. Op die manier maak je de keten er meer bewust van dat ze moeten letten op materiaalgebruik.”

Terug naar principes bouwfysica

Ook Van Vliet waarschuwt dat de BENG (eis voor bijna energieneutraal bouwen die begin 2020 ingaat) slimmere ontwerpen en betere producten vereist. “Men moet zich er bewust van zijn dat je niet uitsluitend moet sturen op energieneutraal. Dat gaat namelijk ten koste van de milieuscore. Je zult terug moeten grijpen op de principes van bouwfysica in plaats van techniek.” De milieuregels hoeven gasloos bouwen niet in de weg te staan, besluit de deskundige. “In principe niet, maar het wordt wel kritisch. Het alternatief voor gas is vaak een warmtepomp, maar qua materiaalgebruik scoort die slechter dan een cv-ketel. Het helpt natuurlijk ook niet als je je huis vol dakpannen belegt met zonnepanelen.” Maak nou dakbedekking die zonne-energie opwekt, roept Van Vliet fabrikanten op. “Inderdaad zoals Wico. Maar die techniek is nog niet standaard en is vooralsnog duurder dan een dak met pannen bekleden met zonnepanelen.”

(bron: cobouw, stichting we-adviseurs)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.